الحشر
Al-Hashr
Translation: Dari - Mawlawi Muhammad Anwar Badkhashani · Open the surah
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۖ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ
Open ayah 59:1پاکی خدارا (از شریک وازہر عیب) اظہارکردہ است آنچہ در آسمان ہا است ،وآنچہ در زمین است (چون فقط) او است بسیار غالب وداری حکمت
هُوَ ٱلَّذِيٓ أَخۡرَجَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ مِن دِيَٰرِهِمۡ لِأَوَّلِ ٱلۡحَشۡرِۚ مَا ظَنَنتُمۡ أَن يَخۡرُجُواْۖ وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُم مَّانِعَتُهُمۡ حُصُونُهُم مِّنَ ٱللَّهِ فَأَتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِنۡ حَيۡثُ لَمۡ يَحۡتَسِبُواْۖ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ ٱلرُّعۡبَۚ يُخۡرِبُونَ بُيُوتَهُم بِأَيۡدِيهِمۡ وَأَيۡدِي ٱلۡمُؤۡمِنِينَ فَٱعۡتَبِرُواْ يَٰٓأُوْلِي ٱلۡأَبۡصَٰرِ
Open ayah 59:2(دلیل غلبہ اش این است)خدا ہمان است کہ بیرون کردکافرانِ را کہ از اھل کتاب بودند از خانہ ہای شان در اول لحظۂ جمع شدن شان (بر علیہ پیغمبر اسلام) شما گمان نہ می کردید کہ آنھا بیرون شوند (از مدینہ) و خود آنھا گمان کردہ بودند کہ منع می کند آنھا را قلعہ ہای شان از عذاب خدا، پس آمد بآنھا حکم عذاب خدا از جایکہ گمان نہ می کردند، وانداخت خدا در دل ہای شان خوف مسلمانان را کہ خراب می کردند خانہ ہای خود را بدست خود وبدست مسلمانان، پس عبرت حاصل کنیدشما ای صاحبان بصیرت و آگاہی
وَلَوۡلَآ أَن كَتَبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمُ ٱلۡجَلَآءَ لَعَذَّبَهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَاۖ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابُ ٱلنَّارِ
Open ayah 59:3واگر لازم نہ می کرد خدا بر آنھا تر ک مدینہ را البتہ عذاب دیگری مسلّط می کردبر آنھا در دنیا، و برای شان در آخرت عذاب دوزخ باشد
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ شَآقُّواْ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥۖ وَمَن يُشَآقِّ ٱللَّهَ فَإِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ
Open ayah 59:4این عذاب بہ سبب آن است کہ مخالفت نمودند باخدا و رسول اوو ہر کس کہ مخالفت کند باخدا (پس ھلاک شود،)چون خدا بسیار سخت عذاب دھندہ است
مَا قَطَعۡتُم مِّن لِّينَةٍ أَوۡ تَرَكۡتُمُوهَا قَآئِمَةً عَلَىٰٓ أُصُولِهَا فَبِإِذۡنِ ٱللَّهِ وَلِيُخۡزِيَ ٱلۡفَٰسِقِينَ
Open ayah 59:5آنچہ بر ید ید شما مسلمانان از درخت ہای میوہ دار یا گذاشتید آنرا قائم براساس خود ، پس آن بہ حکم خدا بود (تا غالب گرداند خدامسلمانان را) و تا رسوا کند بدکاران را
وَمَآ أَفَآءَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ مِنۡهُمۡ فَمَآ أَوۡجَفۡتُمۡ عَلَيۡهِ مِنۡ خَيۡلٖ وَلَا رِكَابٖ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُۥ عَلَىٰ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ
Open ayah 59:6وآنچہ دادہ است خدا رسول خود را (بدون جنگ) از اموال بنو نضیر پس شما ندواندیدہ بودید برای حصول آن ھیچ اسپی و نہ ھیچ شتری را، ولیکن خدا (ھمیشہ) غالب می سا زدپیغمبران خود را بر ہر کس کہ خواہد، وخدا بر ہر چیز خوب قادر است
مَّآ أَفَآءَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡقُرَىٰ فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَٱبۡنِ ٱلسَّبِيلِ كَيۡ لَا يَكُونَ دُولَةَۢ بَيۡنَ ٱلۡأَغۡنِيَآءِ مِنكُمۡۚ وَمَآ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمۡ عَنۡهُ فَٱنتَهُواْۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ
Open ayah 59:7۱-آنچہ خدادادہ است برپیغمبرخود (بدون جنگ)ازاھل قریہ (ہای دیگر) پس آن در حقیقت خدا را است وتصرّف آن رسول او راست، ومستحق آن قرابت داران پیغمبر، ویتیمان ومسکینان ومسافران اند تا نہ گردد آن مال فیئی دست بدست دربین اغنیای شما(مجاھدان کہ از مال غنیمت سہم گرفتہ اند) وہرچہ کہ دادہ بہ شما پیغامبر پس آن را قبول کنید، وہرچہ کہ منع کردہ شما را ازان پس شما ازان اجتناب کنید، وبتر سید از خدا (در مخالفت پیغامبر) چون خدا بسیار سخت عذاب دھندہ است
لِلۡفُقَرَآءِ ٱلۡمُهَٰجِرِينَ ٱلَّذِينَ أُخۡرِجُواْ مِن دِيَٰرِهِمۡ وَأَمۡوَٰلِهِمۡ يَبۡتَغُونَ فَضۡلٗا مِّنَ ٱللَّهِ وَرِضۡوَٰنٗا وَيَنصُرُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلصَّٰدِقُونَ
Open ayah 59:8۲ -علاوہ ازان چہار گروہ) (آن فیئی) فقیرھای مہاجرین را است کہ بیرون کردہ شدہ انداز خانہ ہا ومال ہای خود، در حالیکہ می طلبند فضل ورضای خدارا، و مدد می کنند دین خدا و رسول او را، ھمین گروہ در ایمان خود صادق اند
وَٱلَّذِينَ تَبَوَّءُو ٱلدَّارَ وَٱلۡإِيمَٰنَ مِن قَبۡلِهِمۡ يُحِبُّونَ مَنۡ هَاجَرَ إِلَيۡهِمۡ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمۡ حَاجَةٗ مِّمَّآ أُوتُواْ وَيُؤۡثِرُونَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ وَلَوۡ كَانَ بِهِمۡ خَصَاصَةٞۚ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفۡسِهِۦ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ
Open ayah 59:9۳-وآن فیئی (مال حاصل شدہ از دشمن بدون جنگ )آنان راست کہ مسکن خود ساختہ اند دارالھجرت مدنیہ را، و خالص نمودند ایمان خودرا پیش از آمدن مھاجرین، ودوست دارند کسی را کہ ھجرت کند بہ سوی آنھا، و نہ می یابند دردل ہای خود خوف احتیاج وحسد را بہ سبب آنچہ دادہ شدہ اند مھاجرین، و تر جیح مید ھند دیگران را بر خود، اگرچہ خود آنہا محتاج باشند ، وہرکس را کہ ازحرص وبخل نفسانی اونگاہ داشتہ شود پس ھمین گروہ کامیاب اند
وَٱلَّذِينَ جَآءُو مِنۢ بَعۡدِهِمۡ يَقُولُونَ رَبَّنَا ٱغۡفِرۡ لَنَا وَلِإِخۡوَٰنِنَا ٱلَّذِينَ سَبَقُونَا بِٱلۡإِيمَٰنِ وَلَا تَجۡعَلۡ فِي قُلُوبِنَا غِلّٗا لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ رَبَّنَآ إِنَّكَ رَءُوفٞ رَّحِيمٌ
Open ayah 59:10۴-وآن فیئی آنان راست کہ می آیند بعد از مھاجرین وانصاردرحالیکہ (درحق مسلمانان گذشتہ خیر خواہ اندو) می گویند ای پرور دگار مان بیا مرز مارا، وآن برادران مارا کہ سبقت نمودند از ما در ایمان آوردن، نہ انداز دردل ہای ما کینہ و عداوت در مقابل مؤمنان ، ای پروردگارِ ما یقینًا تو بسیار مشفق و مہربانی
۞أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ نَافَقُواْ يَقُولُونَ لِإِخۡوَٰنِهِمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَئِنۡ أُخۡرِجۡتُمۡ لَنَخۡرُجَنَّ مَعَكُمۡ وَلَا نُطِيعُ فِيكُمۡ أَحَدًا أَبَدٗا وَإِن قُوتِلۡتُمۡ لَنَنصُرَنَّكُمۡ وَٱللَّهُ يَشۡهَدُ إِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ
Open ayah 59:11آیا ندید ی (تو جّہ نہ کردی)بہ سوی آنانکہ منافقت اختیار نمودہ می گویند برادران کافر خودرا کہ از اھل کتاب (یہود) اند:’’ قسم است کہ اگر شما بیرون کردہ شوید از مدینہ البتہ ماھم بیرون می شویم ھمرای شما، و اطاعت نہ می کینم در معاملۂ شما کسی را تا ابد، و اگر قتال کردہ شد باشما البتہ شما را مدد می کنیم، وخدا گواہی مید ھد کہ آنھاکاذب اند
لَئِنۡ أُخۡرِجُواْ لَا يَخۡرُجُونَ مَعَهُمۡ وَلَئِن قُوتِلُواْ لَا يَنصُرُونَهُمۡ وَلَئِن نَّصَرُوهُمۡ لَيُوَلُّنَّ ٱلۡأَدۡبَٰرَ ثُمَّ لَا يُنصَرُونَ
Open ayah 59:12(چون)واگریہود کشیدہ شوند ازمدینہ ہرگزمنافقین ھمرای آنھانہ می برایند، واگر بایھود قتال کردہ شود منافقین آنھارامدد نکنند،واگرارادہ کنند کمک یہودرا ضرور بالضرورپشت گردانند وبگریزند، بازیھودرا (ازدیگر طرف) مددکردہ نہ شود
لَأَنتُمۡ أَشَدُّ رَهۡبَةٗ فِي صُدُورِهِم مِّنَ ٱللَّهِۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَوۡمٞ لَّا يَفۡقَهُونَ
Open ayah 59:13البتہ خوف شما(مسلمانان)دردل یہود ومنافقین زیادہ است بہ نسبت خوف خدا، این ترس آنہا بعلت آن است کہ آنھا قومی اند کہ سخن ہای دقیق دین را نہ می فہمند
لَا يُقَٰتِلُونَكُمۡ جَمِيعًا إِلَّا فِي قُرٗى مُّحَصَّنَةٍ أَوۡ مِن وَرَآءِ جُدُرِۭۚ بَأۡسُهُم بَيۡنَهُمۡ شَدِيدٞۚ تَحۡسَبُهُمۡ جَمِيعٗا وَقُلُوبُهُمۡ شَتَّىٰۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَوۡمٞ لَّا يَعۡقِلُونَ
Open ayah 59:14آنہاجنگیدن نہ می توانند باشما یک جا شدہ مگردرقریہ (ہای) محفوظ، یا از پس دیوارہا (وسنگرھا)جنگ ذات البینی آنھا درمیان خودسخت تراست ازجنگ باشما،گمان می بری تو(ای پیغامبر)آنھا را یک جا( ھم فکرومتفق) حالاً کہ خیالات دل ہای شان پراگندہ ومختلف است، این اختلاف بہ سبب آن است کہ آنھا قوم بی عقل اند
كَمَثَلِ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ قَرِيبٗاۖ ذَاقُواْ وَبَالَ أَمۡرِهِمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ
Open ayah 59:15حالت یہود (درفائدہ نہ کردن از وعدۂ منافقان)مانند حالت مشرکان ایست کہ گذشتہ اند پیش از یہود بہ نزدیکی (کہ فائدہ نہ کر د بآنھا وعدۂ شیطان جنّی)پس چشیدند سزای عمل خودرا (در بدر)و آنھا را عذاب درد ناک باشد
كَمَثَلِ ٱلشَّيۡطَٰنِ إِذۡ قَالَ لِلۡإِنسَٰنِ ٱكۡفُرۡ فَلَمَّا كَفَرَ قَالَ إِنِّي بَرِيٓءٞ مِّنكَ إِنِّيٓ أَخَافُ ٱللَّهَ رَبَّ ٱلۡعَٰلَمِينَ
Open ayah 59:16حالت منافقین (در وعدہ خلافی) مانند حالت شیطان است وقتیکہ می گوید انسان راکہ کافر شو، پس چون انسان کافر شودمی گوید من از تو بیزارم؛ زیرامن می تر سم از خدای کہ متصرف ھمہ کائنات است
فَكَانَ عَٰقِبَتَهُمَآ أَنَّهُمَا فِي ٱلنَّارِ خَٰلِدَيۡنِ فِيهَاۚ وَذَٰلِكَ جَزَٰٓؤُاْ ٱلظَّٰلِمِينَ
Open ayah 59:17پس ہست عاقبت ہر دو (انسان کافر وشیطان ) اینکہ آنھا در دوزخ باشند تا ھمیشہ، وھمین عذاب ابدی سزای ہر ظالم است
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَلۡتَنظُرۡ نَفۡسٞ مَّا قَدَّمَتۡ لِغَدٖۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ خَبِيرُۢ بِمَا تَعۡمَلُونَ
Open ayah 59:18ای مؤمنان بتر سید از خدا و باید غور کند ہر شخص کہ چہ چیز پیش فرستادہ است برای (عاقبت) وفردای خود، واز خدا بتر سید چون خدا خوب خبردار است بآنچہ شمامی کیند
وَلَا تَكُونُواْ كَٱلَّذِينَ نَسُواْ ٱللَّهَ فَأَنسَىٰهُمۡ أَنفُسَهُمۡۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ
Open ayah 59:19و مشوید مانند آنانکہ فراموش کردند خدا را (یعنی دلائل تو حید او را)پس فراموش کنانید خدا از آنھا جان ہای خویش را(کہ برای آخرت خود چیزی نہ کردند) ھمین گروہ بد کاران اند
لَا يَسۡتَوِيٓ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِ وَأَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِۚ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِ هُمُ ٱلۡفَآئِزُونَ
Open ayah 59:20برابر نیستند دوزخیانِ خدا فراموش وجنتیان متقی (چون) جنتی ہا کامیاب اند وبس
لَوۡ أَنزَلۡنَا هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانَ عَلَىٰ جَبَلٖ لَّرَأَيۡتَهُۥ خَٰشِعٗا مُّتَصَدِّعٗا مِّنۡ خَشۡيَةِ ٱللَّهِۚ وَتِلۡكَ ٱلۡأَمۡثَٰلُ نَضۡرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَتَفَكَّرُونَ
Open ayah 59:21(برای فہم دلائل یکتائی خدا قرآن کافی است زیرا)اگر مانازل می کردیم این قرآن را بر کوھی (یعنی کوہ را بآن مکلف می ساختیم) البتہ مید یدی تو ای انسان آن کوہ را عاجزی کنان و پارہ پارہ شوندہ ازترس خدا ،واین مثل ہارا (مانند بودن دل ہای شان از کوہ سخت تر )بیان می کنیم برای مردم تا فکرکنند(در آیات قرآن )
هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِي لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ عَٰلِمُ ٱلۡغَيۡبِ وَٱلشَّهَٰدَةِۖ هُوَ ٱلرَّحۡمَٰنُ ٱلرَّحِيمُ
Open ayah 59:22ھمان خدا آنست کہ نیست ھیچ معبودی برحق بہ جز او،کہ او دانای ھمہ پوشیدہا وآشکارا است، واوزیادہ بخشندہ و بسیار مہربان است
هُوَ ٱللَّهُ ٱلَّذِي لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡمَلِكُ ٱلۡقُدُّوسُ ٱلسَّلَٰمُ ٱلۡمُؤۡمِنُ ٱلۡمُهَيۡمِنُ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡجَبَّارُ ٱلۡمُتَكَبِّرُۚ سُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ عَمَّا يُشۡرِكُونَ
Open ayah 59:23ھمان خدا آنست کہ نیست ھیچ معبودی بر حق بہ جزا و،کہ اوبادشاہ حقیقی و نہایت پاک است از شریک واز ھر عیب ونقص ، وسرچشمۂ ہمہ سلامتی ہااست ،وامن دھندہ و نگہبان است و بسیار غالب و خود مختارو دارای بزرگی کامل است، پاکی ست خدارا از چیز ھایکہ با او شریک می آرند
هُوَ ٱللَّهُ ٱلۡخَٰلِقُ ٱلۡبَارِئُ ٱلۡمُصَوِّرُۖ لَهُ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰۚ يُسَبِّحُ لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ
Open ayah 59:24ھمان خدا اندازہ کنندہ وآفرینندہ وصورت دھندہ مخلوقات است، صرف اوراست نام ہای خوب و دلالت کنندہ بر صفات کمال او، پاکی بیان می کند برای او ہر آنچہ در آسمان ہا ودر زمین است، وصرف اوست بسیار باعزّت و باحکمت